Өзбекистанда бензин баҳасы асыўы себеплери мәлим болды, деп хабар бермекте Монополияға қарсы гүрес комитети баслығы орынбасары Фаррух Карабаев мәлим қылды. Өзбекистанда ислеп шығарылатуғын Ай-80 бензини баҳасы 2021-жыл басынан берли 72% ке асқан. Буған бир қатар сыртқы ҳәм ишки себеплер болған дейди Монополия комитети ўәкили.
Сыртқы себеплер
Жыл басынан берли жәҳән базарында “бренд” маркалы нефт баҳасы 52% ке асты. Бул әлбетте Өзбекистан ишки базарына да тәсир етти. Өзбекистанға Ай-92 ҳәм одан жоқары сортлы бензинлерди тайын өним ретинде импорт етиледи.Бул турдеги бензин баҳасы жыл басынан берли 1,5 есе асқаны себепли, ишки базарда оған талап азайған.
Қарыйдарлар Ай-92 сортлы бензин орнына, арзанлаў Ай-80 сортлы бензинге өтиўде, бул 80 сортлы бензинге талап өсиўи факторларынан бири болды.
Ишки себеплер
Бириншиден, биржаға күнлик жеткизип берилип атырған бензин көлеми қысқарыўы. Мысалы октябрьде күнине 4500 тонна бензин жеткезип берилген болса 12-ноябрьге келип 2400 тонна жеткезип берилген.
Екиншиден, Өзбекистанда бензинге болған талаптың асыўы. Соңғы үш жылда ишки базарда бензинге болған талап 1,1 млн тоннадан 1,3 млн тоннаға жетти.
Үшиншиден, ишки базарда Ай-80 бензини өндириўшилериниң монополияласпағаны. Бул сортлы бензиниң 76 % Бухара Нефтти қайта ислеў заводы тәрепинен ислеп шығарылады, 10% Ферғана Нефт завода ҳәм қалғаны майда өндириўшилер тәрепинен. Бунда бензинниң үлкен партиясы тек бир нефт базасына сатыў жағдайлары да гүзетилген. Хәзирги ўақытта бул жағдай баҳалар асыўына қандай тәсир еткени үйренилип атыр.
Төртиншиден, биржаға кириў тосықлары - усы кунге шекем биржада сатылатуғын бензин тек темир жол цицерналарында өлшенген . Бул айырым майда өндириўшилер ушын өз өнимлерин биржаға алып кириў имканиятын шеклеген.
Не қылыў керек?
Жоқарыда белгиленген себеплерди есапқа алған ҳалда Монополияға қарсы комитети Өзбекистанда бензин баҳаларын турақлыластырыў мақсетинде төмендеги шараларды көриўди қарар етти:
1. Жеткезип берилип атырған өним көлемин асырыў;
2. Форвард шәртнамаларының жеткизиў мүддетин 1 айдан кем болмаған дәўир менен шекленеди;
3. Орта ҳәм киши кәрханалар өнимлерин биржаға жеткизиў ушын мүмкиншилик жаратылады. Өнимди темир жол цицерналарында өлшеў шекленеди;
Бул шаралар нәтийжесинде Өзбекистан ишки базарында бензин баҳасы 10 күн ишинде турақлыласыўы керек деп жуўмақ қылынды Монополияға қарсы гүрес комитетинде.
Карабаевтың сөзлерине көре, базар механизмлери тийкарында тәбийий өсиўге ерисилген болса, оған тәсир көрсетип болмайды. Лекин жасалма түрде жүзеге келтирилген, келисип етилген, манипуляция ҳәрекетлерине тәсир көрсетиў мүмкин.
